فهرست سخنرانی‌ها آخرین دروس دروس تصادفی دروس پربازدید

خارج فقه - مکاسب » مکاسب 91-1390 » خارج فقه 91-1390 (34)

دروس خارج فقه کتاب مکاسب سال 91-1390 شمسی حضرت آیت الله استاد سید أحمد مددی

این نقل 230 از محمد بن حمران یک مقداری بعد دارد.در یک کتابی هست به اسم تکمله رساله ابی غالب که مال استاد مرحوم نجاشی ابن غضائری پدر...در کتاب تکمله ابن غضائری این طور هست که مرحوم ابن غضائری این طور دارند که در کتاب منتخبات به روایت ابن قولویه از پدرش از سهل از محمد بنعیسی بن عبید...که دقیقا به کتاب کشی یکی میشود عن حسن بن علی بن یقطین...عین همان...عن مروک بن عبید عن محمد بن مغرم قال حدثنی المشایخ...عین همان سند تماما...که فقط در کتاب کشی دو نفر آخرش افتاده است... خیلی عجیب هست...در کتب عامه هست در ما هم هست....تصادفا متن هم دقیقا مثل هم هست ...فقط دو اسم در سند نسخه مرحوم کشی ....اینکه مرحوم نجاشی کثیر الاغلاط دارند در مورد کشی همین ها هست...

در اینجا راههای مختلفی درایم..بگوییم هر دو درست است...دوم بکوییم نقیصه قبول نیست و زیاده درست است..نجاشی سقط دارد اجازه ابن حندی غلط دارد...ابن عقده غلط گفته است....علی بن سباط مستقیم از محمد بن حمران نقل نمیکند. این راه بیشتر در دنیای رجال در عامه مطرح هست...

نجاشید راول جلد دوم عبارتی دارند که اسم کتاب است. اول باب عین...معنای فهرستی اش این هست که کتاب محمد بن حمران در فهارس اصحاب هست ولی بسیار بعید هست..مرحوم شیخ که جز از ابن بطه نقل نکردند اون هم ابن اعین ...خود مرحوم نجاشی هم برگشتند به ابن عقده زیدی و بعد یک تعداد فطحی و اونی که الآن داریم از ابن ابی عمیر و بزرگان شیعه هستند...نه فطحیه...روایات محمد بن حمران چند موردی علی بن اسباط هست و همه بزرگان شیعه هست....لذا در اینجا فکر میکنم که باید از قاعدة خارج شد که مراد از روایت کثیره یک عبارت رجالی باشد....

متب رجال ما و عامه نظرشان به روایت هست. کتب فهارس نظرشان یا به روایات هست یا به فهارس.

اینجا علی خلاف القاعدة نظرشان به روی روایات هست ...معنایش این میشود...با این قرینه که نظر نجاشی این هست که محمد بن حمران مطلق در روایات همان نهدی هست....میشود این را از نجاشی فهمید...نتیجه اش این میشود که چه محمد بن حمران نهدی ابشد یا غیرش باشد ...ایشان ثقه هست... چون یاشان توثیق کردند...لذا با این حساب اگر رجال گرفتیم نه فهرتسی نجاشی او را توثیق کرده اند..البته نظر نجاشی این هست که همان نهدی هست که در روایات هست...کتابه رواته کثیر....و نشد ذیل را فهرستی معنا کنیم...چون کتاب این طور نیست... پس نظرش روی محمد بن حمران روایات هست که همه مطلق هست...که عرض شد حتی یک مورد مقید در فقیه هم مطلق هست در نسخه خطی...لذا به نظر مرحوم نجاشی توثیقش کرده اند.انصافا با این تقریب میشود توثیقش کرد.

اون وقت این سؤال میماند که مثل مرحوم نجاشی چه طور متعرض محمد بن حمران بن اعین نشود.....ایشان کسی هستند که حمران پدرشان از بزرگان هست و چه طور میشود نجاشی اسم ایشان را نمیبرد..و لذا در سابق بنا گذاشتیم که اینها یک نفر هستند.

بعد از دقت بیشتر احساس کردم دو نفر هستند...در رساله ابی غالب زراری وجود محمد بن حمران هست... و در ضمن کشکول مرحوم بحرانی چاپ شده است ...مرحوم ابطحی هم چاپ شده است...و اخیرا آقای جلالی هم تحقیق خوبی کرده اند و به بنده دادند...در ص 114 دارد که لقی بعض اخوته و جماعة من اولادهم مثل حمزة بن حرمان و عبید بن زراره و محمد بن حمران ابا عبدالله سلام الله علیه و رووا عنه...بنده سابقا به اعتماد به این عبارت میگفتم ایاشن از همان خاندان زارری هست.

بعد که رو کتاب دقت بیشتری شد....ایاشن یک بحثی دارند از ص 127 از اولاد اعین... خود پد که سن سن بوده سات کشیش بوده است و پسر هایش مسلمان میشوند. در بعضی از تواریخ هست که اعین ایرانی بوده است نه رومی... و مشهور این هست که رومی هست ....و قولی هست که ایاشن ایرانی الاصل بوده اند و آمده اند  در زمان آقا امیرالمؤمنین سلام الله علیه بیاید مسلمان شود و در بین راه برده اند او را و برده شده است...و اصلش برده نیست...این قول هم هست...در تکمله ابن غضائری پدر بر رساله ابو غالب زراری هست..ابو غالب استاد شیخ مفید و شیخ الشیعه فی زمانه بوده اند...و ذکر ان اعین کان رجلا من الفرس فقصد امیرالمؤمنین سلام الله علیه لیسلم علی یده و یتوالی علیه فاعترضه فی الطریق قوم من بنی شیبان... ببخشید فلم دعوه حتی توالی الیهم...یعنی تو نباید هاشمی شوی و باید بنی شیبانی شوی...از ص 127 خود ابو غالب زراری.... خیلی عجیب ست که بعضی جاها آدم احساس میکند راجع به اجدادشان خیلی اطلاع نداشته اند...و عجیب هست....یک سنادی دارند که بجه های اعین...بعد بجه های زراره را نقل میکند..بعد بجه های بکیر..بعد در ص 132 بجه های حمران...ولد حمران حمزه و عقبه و بغیر هذا الاسناد و محمد....خود ابو غالب زراری که شیخ الشیع فی زمانه در اینکه اصلا حمران بچه ای به اسم محمد داشته است گیر دارد....احتمال میدهم محمد بن حمران بر فرض نسبش ثابت شود یک مشکل تقیه که مثلا عوض کند داشته است...معلوم میشود اصل اینکه حمران بچه اش محمد هست در کتبا نسب ابن الصباح ابی جعفر نبوده است ودر کتابی دیگر هست ...این خودش تعجب آور هست...خیلی برای من تعجب آور بود.

دوم اینکه در تکمله ابو غالب....شرحی دارد راجع به مقداری که به قول ایشان فوت شده است از مرحوم ابو غالب و خیلی هم زحمت کشیده اند....ایشان هم با سند همه را نقل میکنند... و بعد در صفحه 192 میگویند که عبدالله بن بکیر و حمزه بن حمران و ضریس بن عبدالملک و جعفر بن ..بن اعین....این هم خیلی عجیب هست...یکی از عجائب کار این هست که مرحوم ابن الغضائری پدر که واقعا از بزرگواران و بزرگان شیعه هست اسم محمد بن حمران را نمیبرند...حمزه را دارند ولی محمد را نه. این چه طور شده است؟

احتمال میدهم که خیلی هم رویش حساب نمیکنم....احتمال میدهم چون مرحوم نجاشی شاگرد ابن غضائری هست...شاید در نظرشان این هست که استادشان محمد بن حمران بن اعین را ثابت نکرده است...ایشان بعد از کتاب صابونی مصری... در ص 135 در رساله خود ابو غالب....صابونی مصری مراد صاحب کتاب الفاخر فی الفقه هست که مثل ابن الجنید هست و مرد دقیق النظری هست و متأسفانه از اون کتاب کم رسیده است...وجدت فی کتاب الصابونی المصری ایشان دارند یونس بن عبدالملک....ذکر ولد جعفر بالفیوم من ارض مصر و فیها قبر عثمان بن مالک بن اعین...و روی محمد بن الحسین عن ابراهیم بن محمد بن حمران عن ابیه عن ابی عبدالله سلام الله علیه...مشکل این هست که کل این عبارت در نسخه مصحح ابو غالب نیست...صحیح ترین و قدمیترین سنخه ابو غالب این هست که درش نیست...

اینی که انسان این عبارات را نگاه میکند در اصل وجود محمد برای حمران گیر دارد...احتمالی که بنده میدهم این هست که مرحوم نجاشی تأثرا به استادش ابن غضائری تصورش این بوده است که چنین پسری برای ش روشن نیست...همه را بزنیم به نهدی مثل ظاهر کار مرحوم نجاشی...یا همان احتمالی که بنده دادم که شاید محمد در ظروف تقیه شدید بوده است رفته است جرجرایا ...و این منشأ شده است بگویند پسر حمران نیست...این شیبانی نیست...از اون طرف قصه مثل مرحوم ابن ابی عمیر سمعت جماعة من مشایخنا که محمد بن حمران هم هست....کسی که این قد رمختفی باشد با این جه قدر میسازد... انصاف قضیه به لحاظ وثابت عبارت مرحوم نجاشی کافی است برای توثیق شخص معروف در کتب ولی واقع مطلب چیست خیلی برایمان روشن نیست...

ارسال سوال