دسته‌بندی مقالات جدیدترین مقالات مقالات تصادفی مقالات پربازدید

در باب عقود

1. اگر کتاب را هدیه داد یا فروخت، حرف آقایان آن است که با هبه انشا و عقد انجام شده، ولی ناقص است و با قبض کامل می‌شود و اگر (متّهب) تصرف کرد (عقد) لازم می‌شود. پس قبض در باب هبه مکمّل انشاء است. در باب بیع هم اگر گفت: کتاب را فروختم به 100 تومان، این عقد است و کامل است و مکمّل نمی‌خواهد و لزوم هم دارد. در باب رهن چه؟ اگر در مقابلِ قرضی که می‌گیرد تنها بگوید: «کتاب را گرو گذاشتم»، از کدام قبیل است؟                     2. به‌عنوان مقدمه باید دانست بر اساس آنچه سنهوری در کتاب خود آورده در تفسیری که گاهی غربی‌ها در عقد دارند گاهی در مقابل عقدِ انشایی اصطلاح عقد مادی را دارند، که انسان قرارداد را با خود عمل خارجی محقق کند. در معاطاة عقد را بسته‌اید و با فعل ابراز می‌کنید، ولی در عقد مادی خود عقد با عمل است.                      3. مثلا در روایات داریم: «لا رهن إلّا مقبوضاٌ» [تهذيب الأحكام، ج 7، ص 176، ح 779]  و یا در قرآن داریم: "فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ" [البقرة: 283]. در قوانین غربی رهن را هم به عقد مادی و هم به عقد انشایی گفته‌اند. در «جواهر» دربارۀ این‌که قبض چه تاثیری در رهن دارد احتمالاتی داده که هیچ‌کدام هم درست نیست. رهن ذاتا عقد مادی است. برخی از علمای اهل سنت رهن را فقط در سفر و قرض قبول کرده‌اند. نه این‌که قبض برای ابراز باشد، بلکه با قبض اصلا خود رهن انجام می‌شود. رهن در آیۀ مبارکه در دین است. البته رهن ممکن است برای غیر قرض باشد؛ مثل این‌که در بیع فعلا ثمن را ندارد و به جایش چیزی را رهن می‌گذارد.                                                4. آنچه ما الآن انجام می‌دهیم تماما عقد انشایی است؛ مثل این‌که خانه‌اش را رهن می‌گذارد و خودش هم در خانه‌اش نشسته. اما طبیعتا رهن صنف خاصی از قرارداد است.              5. اگر طرف از شما قرض بگیرد، این عقدِ انشایی است. در مقابل وثیقه می‌خواهید. وثیقه هم اگر بنا باشد قرارداد باشد با قرارداد قبلی چه فرقی دارد؟ اگر رهن هم قرارداد باشد، مشکل بیشتر می‌شود. نکتۀ فنی این است که اصولا رهن انشا نیست، بلکه این است که عملا به او چیزی بدهید. رهن عقد مادی است، وگرنه اگر انشایی باشد مثل قبلی می‌شود. لذا این نحو خاصی از عقود است. مثل معاطاة نیست که ابرازش با فعل است.              6. کسانی که می‌گویند: «رهن عقدِ مادی است» معتقدند گفتار او ـ که: کتاب را رهن گذاشتم ـ حتی عقد هم نیست. وقتی عقد می‌شود که (مرتهن) وثیقه را بگیرد. لذا آن عده از اهل سنت که رهن را فقط در دین و در سفر دانسته‌اند احتمالا رهن را عقد مادی گرفته‌اند. البته ـ چنان که در بالا گفته شد ـ ما الآن هرجور رهنی را عقد انشایی می‌گیریم، ولی آنها در واقع می‌خواهند بگویند: تملیک با لفظ و با عقد درست می‌شود، اما وثیقه بودن چیز دیگری است. این عمق تفکر بشری را نشان می‌دهد که روی این مسئله فکر کرده. یعنی شما تملیک را چه مجانی (هبه) و چه با عوض (بیع) و چه تملیک منافع (اجاره) باشد می‌توانید با لفظ انجام دهید، ولی رهن توثیق است که من آن را اهرمی قرار دهم تا قرضم را پس بگیرم و این توثیق با لفظ نمی‌شود. یعنی وثیقه بودن با لفظ نمی‌شود و اگر بدون قبض باشد این قانون است که می‌تواند قرض را از طرف پس بگیرد، اما اگر قبض شده باشد خودم هم می‌توانم وقتی قرضش را نداد با این مال رهن آن را تادیه کنم.                           7. انصافا اگر روایت «لا رهن إلّا مقبوضاً»  درست باشد می‌خواهد بگوید: رهن عقد مادی است. (حضرت آیت الله استاد حاج سید احمد مددی الموسوی (حفظه الله) ، خارج فقه ۱۳۹۷/۸/۲۲)

ارسال سوال