دسته‌بندی مقالات جدیدترین مقالات مقالات تصادفی مقالات پربازدید

أقوال در فعلیت

دربارۀ فعلیت:
1. مرحوم نایینی معتقدند تکلیف وقتی فعلیت می‌یابد که شرایطش محقق گشته و موضوع آن پیدا شود. مرادشان از موضوع هم چیزی است که فوق دایرۀ طلب است (یعنی مطلوب نیست، بلکه اگر بود حکم بر آن بار می‌شود و مکلف موظف به ایجاد آن نیست)؛ مثل دلوک شمس نسبت به وجوب صلاة. ایشان می‌گوید: 2 ساعت قبل از دلوک تکلیف فعلی نیست و باید دلوک محقق شده باشد تا تکلیف فعلیت پیدا کند. سایرین می‌گویند:  فعلیت تابع انشاء است و به عبارت دیگر فعلیت هر قانون به نحوۀ جعلش برمی‌گردد، و در مثال یاد شده هرچند هنوز اذان نگفته‌اند این قانون هست که: "أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ" [الإسراء: 78]. بنابراین فعلیتی را که مرحوم نایینی فرموده‌اند را از نظر قانونی و اعتباری قبول نداریم.
2. یک معنای دیگر فعلیت در مقابل اوامر امتحانی است؛ چون اوامر امتحانی انشایی است. در این اصطلاح فعلی به قصد ایجاد داعی در مکلف است. مشکل اساسی این اصطلاح هم آن است که اوامر امتحانی اصولا جنبۀ فردی دارند و در قانون و اصول نباید مطرح شوند. این برای عبد و مولا خوب است، ولی برای نظام قانونی خیر.
3. یک معنای فعلیت هم ارسال رسل است. این اصطلاح بد نیست؛ یعنی قانون وقتی قانون است که به اصطلاح امروز رسانه‌ای شود. فعلیت قانون در مقابل تنجز و تشریع است؛ "مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا" [الإسراء: 15]. تنجز عبارت از وصول تکلیف به مکلف بود. در آیۀ مبارکۀ "لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ" [الأنعام: 19] "لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ" همان رسانه‌ای شدن و فعلیت و "مَنْ بَلَغَ" هم  وصول به مکلف و تنجز است.
مطلب دیگر آن‌که عبارت «الصلاة لا تُترک بحال» یا «الصلاة لا تسقط بحال» با وجودی که در لسان علما مشهور شده ولی به این صورت در روایات نیامده است. آنچه داریم مربوط به مستحاضه و با عبارت معلوم ـ و نه مجهول ـ است. عن حريز، عن زرارة، قال: قلت له: النفساء متى تصلى؟ قال: تقعد بقدر حيضها وتستظهر بيومين، فإن انقطع الدم وإلا اغتسلت واحتشت واستثفرت وصلت، وإن جاز الدم الكرسف تعصبت واغتسلت ثم صلت الغداة بغسل، والظهر والعصر بغسل، والمغرب والعشاء بغسل، وإن لم يجز الدم الكرسف صلت بغسل واحد. قلت: والحائض؟ قال: مثل ذلك سواء، فإن انقطع عنها الدم وإلا فهي مستحاضة تصنع مثل النفساء سواء، ثم تصلي، ولا تدع الصلاة على حال؛ فإن النبي (ص) قال: الصلاة عماد دينكم. مشکل این است که ذیل حدیث را نمی‌دانیم کلام زراره است یا امام (ع)؛ چون از «الصلاة عماد دينكم» درآورده که نماز بر مستحاضه واجب است. شبیه استدلال اهل سنت است. احتمال دارد حدیث مدرَج باشد. (حضرت آیت الله  استاد حاج سید احمد مددی الموسوی ، خارج اصول فقه ۱۳۹۷/۷/۲۲ )

ارسال سوال